آشنایی با انواع صدا، ویژگی‌ها و کاربردهای آن در گویندگی، اجرا، دوبله، خوانندگی و... اهمّیت بسیار ویژه‌ای دارد. بسیاری از افراد آرزوی گوینده شدن و یا اجرا دارند. در گویندگی و یا اجرا، ما با صداهای مختلفی مواجه می‌شویم. لذا در موضوع گویندگی، یکی از مهم‌ترین نکات، شناخت تن صدا و تشخیص انواع آن، ویژگی‌ها و کاربرد آن است. بنابراین افرادی که به‌ دنبال گوینده شدن هستند، باید در ابتدا نوع صدای خود را بشناسند و ویژگی‌های آن را بدانند. لذا در این مقاله قصد داریم به موضوع آشنایی با انواع صدا، ویژگی‌ها و کاربردهای آن در گویندگی اقدام نماییم.

انواع صدا در گویندگی و اجرا

در موضوع فن بیان و مطابق با یک دسته‌بندی کلی، می‌توان انواع صداهای انسانی را به سه دسته اصلی تقسیم‌بندی کرد. در این‌ صورت انواع صدا در گویندگی شامل صدای سینه، صدای سر و صدای ساخت گلو خواهد بود. همان‌طور که می‌دانید صدای انسان‌ها پس‌ از طی کردن برخی از مراحل و پشت سر گذاشتن یک سیستم پیچیده و پس‌ از خروج هوا از ریه‌ها تشکیل می‌شود. 

همین عامل نیز باعث می‌شود تا در هنگام انجام عملیات دم و یا کشیدن هوا به داخل ریه‌ها، نتوانیم صحبت کنیم. هوای بازدم از حنجره‌های انسان‌ها عبور می‌کند و سپس با تارهای صوتی برخورد می‌نماید و مرتعش می‌گردد. پس‌ از آن از حفره‌های دیگری از قبیل گلو، دهان و بینی عبور خواهد کرد. همین عامل باعث می‌شود تا صداها تقویت گردند و به یک حجم و یا طنین دست پیدا کنند. درنهایت صداهای تولید شده با زبان، دندان‌ها، لب‌ها و… برخورد می‌کنند و حروف به گوش خواهند رسید. با ترکیب حروف، جملات شکل می‌گیرند. 

یکی از موضوعات بسیار مهمی که در زمینه شناخت انواع صدا در گویندگی باید به آن توجه داشته باشید این است که اندازه، شکل و ویژگی‌های فردی در نوع صدای هر شخص اثراتی ایجاد می‌کنند. از طرف دیگر تارهای صوتی افراد مختلف، با یکدیگر متفاوت است.

ویژگی‌های صدا در گویندگی و اجرا

صدای هر کدام از افراد، دارای برخی از ویژگی‌های مخصوص به خود است. افرادی که قصد دارند به یک گوینده حرفه‌ای تبدیل شوند، لازم است علاوه‌ بر جنس صدا و نوع آن، ویژگی‌های صدای خود را نیز بشناسند. 

بلندای صدا

یکی از ویژگی‌های بسیار مهمی که در این بخش لازم است به آن اشاره شود، بلندای صدا است. بلندای یک‌ صدا در حقیقت به‌ معنای شدت صدای شنیده‌ شده، به کار می‌رود. به‌ عبارت‌ دیگر منظور از بلندای صدا این است که آیا شما می‌توانید صدای فرد گوینده مورد نظر را بشنوید و یا صدای وی، آرام و آهسته به‌ نظر می‌رسد. 

بلندای صدا در گویندگی به میزان فشار هوایی که از ریه‌های شما خارج‌ شده و وارد حنجره می‌شود وابسته‌ است و به شدت برخورد تارهای صوتی هم بستگی دارد. در این‌ صورت هرچه فشار هوا بیشتر باشد و شدت برخورد تارهای صوتی افزایش بیشتری را تجربه کند، صدای مورد نظر بلندتر خواهد بود. 

در برابر آن، در صورتی‌ که فشار هوا کم باشد و میزان و شدت برخورد تارهای صوتی با یکدیگر نیز کمتر باشد، صدایی که به گوشمان خواهد رسید صدایی آهسته‌تر و آرام‌تر خواهد بود. بنابراین یکی از نکات بسیار مهم در گویندگی و اجرا، فریاد نزدن است. چراکه در این صورت، از صدا به‌ نحو صحیحی استفاده نشده و لذا شدت بالای برخورد تارهای صوتی با یکدیگر به حنجره و خود تارها آسیب وارد خواهد کرد.

زیر و بم بودن صدا

یکی دیگر از ویژگی‌های صدا در مبحث گویندگی، زیر و یا بم بودن آن است. در حالت کلی منظور از زیر بودن صدا، نازکی آن است. این نوع صدا، مخصوص زنان است. منظور از بم بودن یک‌ صدا نیز کلفتی آن و مردانه بودن صدا است. 

در حالت معمول هرچه تارهای صوتی طول بیشتری داشته باشند و ضخامت آن‌ها نیز بالاتر باشد، صدا کلفت‌تر و یا بم‌تر خواهد بود. بنابراین در صورتی‌ که قصد دارید در هنگام گویندگی، صدای شما زیرتر به‌ نظر برسد لازم است طول تارهای صوتی خود را افزایش دهید. در این‌ صورت ضخامت آن نیز کمتر خواهد شد و صدا زیرتر و نازک‌تر به‌ نظر خواهد رسید. هر چند تارهای صوتی شما تنها تا حدی معین می‌توانند کشیده شوند و یا کوتاه گردند. 

بسیاری از گویندگان حرفه‌ای با تغییر دادن زیر و بم صدایشان، آهنگ گفتار خود را نیز تغییر می‌دهند. هرچه بیشتر بتوانید از این ویژگی استفاده کنید، آهنگ گفتارتان جذاب‌تر و دل‌نشین‌تر خواهد شد. از این طریق این امکان برایتان فراهم می‌شود که بتوانید بر معنای واژه‌ها، کلمات، عبارات و… تأثیرات مورد نظر خود را به وجود آورید. لذا قادر خواهید بود حس‌های خاصی را به مخاطبان خود انتقال دهید و نفوذ کلام خود را بیشتر کنید.

کیفیت صدا

دیگر ویژگی صدا، کیفیت آن است. به‌ طور کلی منظور از کیفیت صدا، شفافیت آن است و در معنای آمیختگی با سایر صداها نیز به کار می‌رود. میزان شفافیت و آمیختگی و یا کیفیت صدا، به چگونگی برخورد تارهای صوتی با یکدیگر و آرام بودن و یا محکم بودن برخورد آن‌ها وابسته‌ است. 

اهمیت و ضرورت مهار صدا در گویندگی

پس‌ از این‌ که جنس و یا نوع صدای خود را شناختید باید بتوانید میزان صدای خود را نیز کنترل نمایید. داشتن این مهارت و توانایی به شما این امکان را می‌دهد تا بتوانید هرچه سریع‌تر خصوصیات یک گوینده متخصص و حرفه‌ای را به دست آورید. این عامل به این معنا است که باید سعی داشته باشید مهار صدای خودتان را به دست بگیرید. 

از این طریق قادر خواهید بود در همان محدوده و بازه صدایی که مورد نظر و دلخواه و سلیقه خودتان است، پیش بروید. در چنین شرایطی در صورتی‌ که بیش‌ از اندازه صدای خود را رها کنید و اوج بگیرید، کنترل آن را از دست خواهید داد. از طرف دیگر اگر بیش‌ از اندازه آرام حرکت کنید، حرکت شما رو به سکوت خواهد بود. 

لذا یکی از مسائل و بسیار نکات بسیار مهم در زمینه گویندگی و اجرا در نظر گرفتن حجم صدا است. حجم صدا به‌ طور کلی به مقدار صدایی گفته می‌شود که می‌تواند تمامی فضائی را که در اختیار دارید پر کند. به‌ عبارت‌ دیگر می‌توان گفت حجم صدا مقدار صدایی است که به همراه هوا از حنجره فرد گوینده خارج می‌گردد و سپس با ذرات هوا ترکیب می‌شود و در فضایی که در اختیار شما است به یک اندازه پخش و منتشر می‌گردد. 

بنابراین ضرورت دارد تا پیش‌ از اقدام به گویندگی و اجرا جایگاه صدای خود و وسعت آن را بشناسید و یا به‌ عبارت‌ دیگر به صداسازی اقدام نمایید تا قابلیت‌های حنجره خود را افزایش دهید و نیروهای بالقوه‌ آن را تقویت کنید. 

چنانچه به دانستنی های بیشتری از این دست علاقه مندید؛ پیشنهاد می شود مطالبی همچون: اصول بهداشت صدا، تاثیر ساختمان حنجره بر صدا و کلیدهای داشتن صدایی جذاب و تاثیرگذار را در قسمت خواندنی های همین سایت، مطالعه فرمایید.